ขูดหินปูนคืออะไร ต้องทำบ่อยแค่ไหน? ครบทุกเรื่องที่ควรรู้

ขูดหินปูนคือการใช้เครื่องมือทางทันตกรรมกำจัดคราบแข็งที่เกาะบนฟันและบริเวณเหงือก ซึ่งแปรงฟันหรือใช้ไหมขัดฟันเอาออกเองไม่ได้ โดยทั่วไปควรขูดหินปูนทุก 6 เดือนถึง 1 ปีพร้อมตรวจสุขภาพช่องปาก ส่วนผู้ที่เหงือกอักเสบหรือหินปูนสะสมเร็ว ทันตแพทย์อาจนัดถี่กว่านั้น

หินปูนคืออะไร?

หินปูน หรือชื่อทางการแพทย์ว่า หินน้ำลาย (Dental Calculus) เป็นคราบแข็งที่ก่อตัวจากคราบจุลินทรีย์ที่เราแปรงฟันออกไม่หมด เมื่อคราบจุลินทรีย์เหล่านี้สะสมเป็นเวลานาน ก็จะทำปฏิกิริยากับแร่ธาตุในน้ำลายกลายเป็นตะกอนแข็ง และยึดเกาะแน่นตามแนวเหงือกและซอกฟัน หินปูนมีลักษณะเป็นคราบหยาบ สีเหลืองอมน้ำตาล หรือบางรายอาจมีสีดำเมื่อสะสมมาก หินปูนสามารถพบได้ทั้งในบริเวณเหนือเหงือกและใต้เหงือก โดยเฉพาะบริเวณฟันหน้าล่างด้านใน ซึ่งเป็นจุดที่น้ำลายไหลผ่านบ่อย ทำให้สะสมง่ายเป็นพิเศษ

แม้จะดูไม่อันตราย แต่หินปูนเป็นต้นตอของปัญหาช่องปากหลายประการ เช่น ทำให้เกิดการอักเสบของเหงือก ฟันผุ เหงือกร่น และส่งผลต่อกลิ่นปากและบุคลิกภาพโดยตรง ที่สำคัญคือเราไม่สามารถกำจัดหินปูนออกได้ด้วยการแปรงฟันปกติ จำเป็นต้องให้ทันตแพทย์ใช้เครื่องมือเฉพาะในการขจัดเท่านั้น

หินปูนส่งผลเสียต่อเหงือกและฟันอย่างไร?

หินปูนไม่ได้ส่งผลแค่เรื่องฟันเหลืองหรือกลิ่นปากเท่านั้น แต่ยังเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้เกิดโรคในช่องปากได้มากมาย โดยเฉพาะกับเหงือกและกระดูกเบ้าฟัน เช่น

เหงือกอักเสบ (Gingivitis)

เมื่อหินปูนเกาะอยู่ที่ผิวฟันและแนวเหงือก จะไปรบกวนเนื้อเยื่อของเหงือกจนเกิดการอักเสบ ซึ่งมักแสดงออกเป็นอาการเหงือกบวม แดง เจ็บ และเลือดออกง่ายเวลาทำความสะอาดฟัน หากปล่อยไว้โดยไม่รักษา เหงือกอักเสบอาจพัฒนาไปเป็นโรครุนแรงมากขึ้น

ปริทันต์อักเสบ (Periodontitis)

หากไม่ขูดหินปูนออกในระยะเหงือกอักเสบ โรคอาจลุกลามจนกลายเป็นปริทันต์อักเสบ ซึ่งจะทำลายกระดูกเบ้าฟัน ทำให้เหงือกร่น ฟันโยก หรือเกิดหนองตามร่องเหงือก ซึ่งในระยะนี้การแค่ขูดหินปูนอาจไม่เพียงพอ ต้องเข้ารับการเกลารากฟัน (Root Planing) กับทันตแพทย์เฉพาะทาง

ผลกระทบอื่นๆ

• ฟันเหลือง สูญเสียความมั่นใจ
• ปากเหม็น มีกลิ่นปากเรื้อรัง

ขูดหินปูนเจ็บไหม? ต้องเตรียมตัวยังไง?

สำหรับคนที่ไม่เคยขูดหินปูนมาก่อน อาจกังวลว่า “ขูดหินปูนเจ็บไหม?” คำตอบคือ โดยทั่วไปแล้วไม่เจ็บ แต่บางคนอาจรู้สึกเสียวฟันเล็กน้อยในระหว่างทำ โดยเฉพาะคนที่มีหินปูนสะสมหนา หรือเหงือกอักเสบอยู่ก่อน หากคุณกังวลมากสามารถปรึกษาคุณหมอเพื่อหาวิธีช่วยให้รู้สึกสบายขึ้นได้ เช่น การใช้ยาชาเฉพาะจุดหรือการเลือกเทคนิคขูดที่อ่อนโยนมากขึ้น

หลังจากขูดหินปูนแล้วรู้สึกยังไง?

หลังจากการขูดหินปูน หลายคนมักรู้สึกว่าปากโล่ง สะอาด ฟันลื่นขึ้นอย่างเห็นได้ชัด เหงือกดูกระชับขึ้น และกลิ่นปากหายไป อย่างไรก็ตาม บางคนอาจรู้สึกเสียวฟันเล็กน้อย โดยเฉพาะเมื่อดื่มน้ำเย็นหรืออาหารร้อน ซึ่งอาการเหล่านี้มักหายไปในไม่กี่วัน นอกจากนี้หากคุณมีหินปูนจำนวนมาก อาจรู้สึกว่า “ช่องว่าง” ระหว่างฟันกว้างขึ้นเล็กน้อย ซึ่งเป็นเรื่องปกติ เพราะสิ่งที่เคยเกาะแน่นอยู่ได้ถูกกำจัดออก

ข้อห้ามและข้อควรระวังในการขูดหินปูน

แม้การขูดหินปูนจะปลอดภัยสำหรับคนทั่วไป แต่มีบางกลุ่มที่ควรหลีกเลี่ยง หรือปรึกษาแพทย์ประจำตัวก่อนทำ ได้แก่

• ผู้ป่วยที่มีภาวะเกล็ดเลือดต่ำมาก เช่น จากโรคไข้เลือดออก หรือมะเร็งทางโลหิต
• ผู้ที่เป็นโรคเกี่ยวกับการแข็งตัวของเลือด เช่น ฮีโมฟีเลีย หรือโรค Von Willebrand
• ผู้ที่รับประทานยาต้านการแข็งตัวของเลือด เช่น Warfarin
• ผู้ป่วยโรคตับแข็ง หรือมีภาวะเลือดออกง่าย
• หญิงตั้งครรภ์ ควรปรึกษาทันตแพทย์ก่อนรับการรักษา

ขูดหินปูนบ่อยแค่ไหนจึงจะเหมาะสม?

ทันตแพทย์แนะนำให้ตรวจสุขภาพช่องปากทุก 6 เดือน โดยทั่วไปจึงขูดหินปูนทุก 6 เดือนถึงปีละ 1 ครั้ง ผู้ที่เหงือกอักเสบ หินปูนสะสมเร็ว หรือเคยเป็นโรคปริทันต์ ทันตแพทย์อาจนัดถี่กว่านั้น ไม่ควรรอให้มีอาการแล้วค่อยมาขูด เพราะโรคอาจลุกลามจนรักษายากขึ้น

เครื่องมือที่ใช้ขูดหินปูนมีอะไรบ้าง?

เครื่องมือที่ใช้ในการขูดหินปูนมี 2 ประเภทหลักๆ ได้แก่

• เครื่องขูดหินปูนแบบอัลตร้าโซนิค (Ultrasonic Scaling Machine) ซึ่งใช้แรงสั่นสะเทือนความถี่สูงช่วยกระเทาะหินปูนออกอย่างมีประสิทธิภาพ
• เครื่องมือขูดด้วยมือ เช่น Sickle และ Curette ที่ใช้สำหรับซอกซอนบริเวณใต้เหงือก เพื่อให้ความสะอาดอย่างละเอียด

ขูดหินปูนด้วยสิทธิประกันสังคม 2026

ขูดหินปูนประกันสังคมในคลินิกและโรงพยาบาลเอกชนใช้วงเงินรวม 900 บาทต่อปีร่วมกับอุดฟันและถอนฟัน ไม่ได้กำหนดเป็นขูดหินปูนปีละหนึ่งครั้ง ส่วนโรงพยาบาลรัฐที่ทำความตกลงครอบคลุมตามมาตรฐานและความจำเป็นทางการแพทย์ อ่านรายละเอียดรายการอื่นได้ที่ สิทธิทำฟันประกันสังคม 2026

ผู้ประกันตนมาตรา 33 และ 39 ต้องส่งเงินสมทบครบ 3 เดือนภายใน 15 เดือนก่อนวันรับบริการ หลังสิ้นสุดความเป็นผู้ประกันตนอาจคุ้มครองต่อไม่เกิน 6 เดือนตามเงื่อนไข ใช้บัตรประชาชนตรวจตัวตนและสิทธิ แต่การเบิกคืนเมื่อสำรองจ่ายต้องเตรียมหลักฐานตามที่ช่องทางกำหนด

วงเงินที่เหลือไม่ใช่ตัวกำหนดว่าควรขูดหินปูนบ่อยแค่ไหน ให้ทันตแพทย์ประเมินการสะสมของหินปูนและสุขภาพเหงือกก่อนนัดครั้งต่อไป หากต้องอุดฟันร่วมด้วย อ่านเพิ่มเติมในบทความ อุดฟันคืออะไรและใช้ประกันสังคมได้ไหม ส่วนการถอนฟันที่ใช้วงเงินเดียวกัน อ่านได้ที่ ถอนฟันประกันสังคม และรอบวงเงินแต่ละปีอ่านได้ที่ ประกันสังคมทำฟันได้กี่ครั้งต่อปี

วางแผนขูดหินปูนตามสุขภาพเหงือกและสิทธิที่มี

การขูดหินปูนควรเริ่มจากการตรวจสุขภาพช่องปาก แล้วให้ทันตแพทย์นัดติดตามตามสุขภาพเหงือกของแต่ละคน ควบคู่กับการแปรงฟันและใช้ไหมขัดฟันทุกวัน ก่อนรับบริการให้ตรวจสถานะประกันสังคมและวงเงินคงเหลือ เพื่อรู้ยอดที่ต้องจ่ายเอง สำหรับองค์กรที่อยากให้พนักงานขูดหินปูนที่ทำงาน Tooth Taxi ให้บริการตรวจฟันและขูดหินปูนในรอบออกหน่วย โดยยืนยันวันเวลาและรายการบริการกับบริษัทก่อน ดูรายละเอียดได้ที่ ขั้นตอนการใช้บริการ Tooth Taxi สำหรับองค์กร

คำถามที่พบบ่อยเรื่องขูดหินปูนและสิทธิประกันสังคม

แหล่งอ้างอิง